City Tales | ประวัติศาสตร์กินได้ และนัยยะใหม่ของความเท่าเทียมในร้านอาหารโปแลนด์

City Tales
4 Sep 2018
เรื่องโดย:

พชร สูงเด่น

ฉาก ‘Milk Bar’ (Bar Mleczny) ลักษณะเป็นห้องเดี่ยวหลังคาทรงเตี้ย ซึ่งตั้งอยู่ท่ามกลางตึกอาคารสูงในกรุงวอร์ซอ ประเทศโปแลนด์ ดูคล้ายเป็นฉากที่ผิดที่ผิดทาง แตกต่างไปจากสิ่งปลูกสร้างในยุคปัจจุบัน

     ผ้าม่านลูกไม้สีเทาหม่นๆ คล้ายกลางวันในฤดูหนาว โคมไฟดิสโก้บอลที่มองดูแล้วน่าจะเป็นแชนเดอเลียร์โมเดิร์นในวันที่มันถูกยกจับขึ้นไปบนเพดานนั่น สิ่งของเหล่านี้กลายเป็นของเก่าเข้ากรุ หรือในอีกมุมมองหนึ่งคือเครื่องตกแต่งแห่งวันวาน เพราะอุปกรณ์ภายในร้านดูสงวนไว้ราวกับนั่งไทม์แมชชีนย้อนกลับไปก่อนปี 1989 ก่อนคอมมิวนิสต์จะล่มสลาย

     ผู้หญิงวัยปลายเกษียณโพกผ้ากันเปื้อนสีขาวยืนอยู่ด้านหลังเคาน์เตอร์บาร์กำลังตักก้อนมันฝรั่งพูนๆ และซุปบีตรูตสีชมพูสดลงถาด ซึ่งเป็นอาหารโปลิชบ้านๆ สตูร้อนๆ ในฤดูหนาว หรือจะรับเป็น Pierogi คาวหวานในราคาไม่กี่ยูโรที่นี่ก็มีให้บริการ

     มิลค์บาร์ (Milk Bar) คือสถานที่รวมรสชาติคอมมิวนิสต์ที่ยังหาลิ้มลองได้ในปัจจุบัน เป็นรูปแบบร้านอาหารที่เกิดขึ้นในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ที่แห่งนี้เริ่มต้นขึ้นจากการเป็นร้านขายนมสด สถานที่แฮงเอาต์ที่พอเข้าถึงได้ในสมัยนั้น จนกระทั่งเมื่อรัฐบาลคอมมิวนิสต์มองเห็นช่องทางในการสถาปนามิลค์บาร์ให้เป็นเครื่องมือแทรกแซงอุดมการณ์คอมมิวนิสต์ในชีวิตประจำวัน ด้วยการอุดหนุนเงินผ่านระบบจัดสรรปันส่วนในการเข้าถึงอาหารของประชาชนผ่านมิลค์บาร์ จนพัฒนาจากร้านขายนมเป็นร้านขายอาหาร และเริ่มเพิ่มจำนวนมากขึ้นเรื่อยๆ ในช่วงหลังสงครามโลก กลายสถานะเป็นร้านอาหารราคาถูกในยุควิกฤตเศรษฐกิจ สังคม จนกลายเป็นหนึ่งในวัฒนธรรมกระแสหลักของโปแลนด์ตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน

     เพื่อนนักศึกษาโปลิชเล่าให้ฟังว่า ในแต่ละย่านจะมีมิลค์บาร์ที่คนท้องถิ่นรู้กันดีว่าจะหาอาหารราคาถูก รสชาติคล้ายฝีมือคุณย่าได้จากที่ไหน ด้วยเหตุนี้เองมิลค์บาร์จึงเป็นมากกว่าร้านอาหาร เพราะยังเป็นพื้นที่ประคองวัฒนธรรมท้องถิ่นไว้

     แต่ในยุคคอมมิวนิสต์นั้น ก็อาจกล่าวได้ว่ามิลค์บาร์เป็นดั่งเครื่องมือ เป็นสถาบันการเมืองเศรษฐกิจริมท้องถนนที่ทำให้ผู้คนยังอยู่ภายใต้ระบบกันต่อไปได้ ตราบใดที่ยังมีคนการันตีว่าอย่างน้อยท้องพวกเขาจะยังอิ่ม จนไม่หิวโหยถึงเสรีภาพในทางเลือกอื่น

     มิลค์บาร์จึงน่าจะเป็นเพียงไม่กี่ผลผลิตของความเป็นคอมมิวนิสต์ที่คนในประเทศโปแลนด์ยังห่วงแหน ในวันที่ทุนนิยมเข้ามาแทน โปแลนด์ก็เป็นประเทศในกลุ่มคอมมิวนิสต์เก่าที่มีอัตราการเติบโตของเศรษฐกิจสูงสุด เมืองหลวงอย่างวอร์ซอมีร้านฟาสต์ฟู้ด ภัตตาคารเกิดใหม่เป็นจำนวนมาก จนร้านเหล่านี้เริ่มเข้ามาแทนที่รูปแบบร้านอาหารเก่าอย่างมิลค์บาร์ไป และรัฐเองก็เริ่มตัดสินใจที่จะค่อยๆ ลดการสนับสนุนมิลค์บาร์ลงตามกลไกของทุนนิยม

     แม้ว่ารัฐบาลจะออกมาชี้แจงว่าการตัดงบส่วนนี้ไม่ส่งผลกระทบอย่างแน่นอน แต่สิ่งที่ชาวโปลิชกังวลดูจะเป็นผลกระทบต่อสังคม วัฒนธรรมมากกว่าแง่มุมทางเศรษฐกิจ การทำให้มิลค์บาร์ค่อยๆ หายไป ไม่ใช่เพียงแค่การสูญเสียวัฒนธรรมชิ้นใหญ่ที่จับต้องได้ของโปแลนด์ หากแต่ยังหมายถึงการที่นักศึกษา ผู้มีรายได้น้อย และคนวัยเกษียณที่ใช้ชีวิตไปในยุคคอมมิวนิสต์ จะไม่สามารถเข้าถึงช่องทางอาหารคุณภาพดีที่จับต้องได้อีกต่อไป ในวันที่เมืองหลวงเต็มไปด้วยฟาสต์ฟู้ดนานาชาติ ภัตตาคารที่มีไว้บริการนักท่องเที่ยว ไม่ใช่คนท้องถิ่น

     เรายืนอยู่หน้าเคาน์เตอร์บาร์ พยายามชะเง้อดูคนมาก่อนหน้าว่าเขาสั่งอะไร เพราะป้ายรายการอาการนั้นไม่มีภาษาอังกฤษติดอยู่เลย จนป้าที่ยืนหน้าเคาน์เตอร์เริ่มเท้าเอวกับการรอรับออร์เดอร์ของเรา ความรู้สึกกดดันในตอนนั้นพลันทำให้ชี้ไปที่ซุปบีตรูตสีชมพูที่ดูจะอยู่ในถาดของทุกคน แต่พอชิมเข้าไปคำแรกแล้วต้องประหลาดใจกับความเย็นของซุป จนเพื่อนโปลิชขำและบอกว่าซุปบีตรูตเย็นคืออาหารสำหรับฤดูร้อน เพราะเมนูจะเปลี่ยนไปเป็นซุปร้อนๆ แบบอื่นในวันที่ข้างนอกอากาศหนาว

     และนี่คือเรื่องราวของมิลค์บาร์ของชาวโปลิช

แบ่งปันเรื่องราวนี้:
เรื่องโดย

พชร สูงเด่น

มนุษย์รูทีน หมกมุ่น วนเวียนกับการอ่าน เขียน เรียนรู้ตลอดชีวิต