‘เสื้อยืดสีดำ’ เครื่องมือสื่อสาร ส่งเสียงดังโดยไม่ต้องพูดอะไร

Agenda
27 Feb 2020
เรื่องโดย:

พชร สูงเด่น

“ความหวังไม่ใช่สิ่งเดียวกับการมองโลกในแง่ดี มันไม่ใช่ความเชื่อมั่นว่าสิ่งทั้งหลายจะจบอย่างดีในท้ายที่สุด แต่มันเป็นความเชื่อมั่นว่าบางสิ่งบางอย่างนั้นถูกต้อง และสมควรต่อการลงมือทำ ไม่ว่าผลลัพธ์ของมันจะออกมาเป็นอย่างไรก็ตาม”

        ข้อความบนเสื้อยืดจาก ‘วาสลาฟ ฮาเวล’ (Václav Havel) นักคิด นักเขียน และผู้นำการปฏิวัติกำมะหยี่ และประธานาธิบดีคนแรกของเชโกสโลวาเกีย ถูกนำมาจัดแสดงพร้อมกับเสื้อยืดที่มีข้อความของนักเคลื่อนไหวอีกหลายคนในงาน ‘Future Fest เทศกาลดนตรี ศิลปะ วัฒนธรรม ของผู้มีความคิดก้าวหน้าสร้างสรรค์’ ครั้งที่หนึ่ง (พ.ศ. 2561)

 

เสื้อยืดสีดำ

 

        นี่ไม่ใช่งานแรกที่เสื้อยืดถูกนำมาจัดแสดงในฐานะเครื่องมือที่แสดงออกถึงการต่อต้านขัดขืน แสดงจุดยืนทางความคิดต่างๆ ที่บางครั้งการพูดออกไปตรงๆ อาจไม่ได้รับการรับฟังบ้าง หรือแม้กระทั่งอาจเสี่ยงภัยหากพูดไปตรงๆ 

        นิทรรศการ “Never Again: หยุด ย้ำ ซ้ำ เดิน” ที่จัดขึ้นในปลายปี 2562 ที่ผ่านมา ก็ได้เลือกเสื้อยืดเป็นหนึ่งในสิ่งของสำคัญที่ถูกนำมาจัดแสดงในนิทรรศการเช่นกัน ข้อความบนเสื้อยืดที่สะท้อนถึงการเคลื่อนไหวต่างๆ ในรัฐบาลหลายยุคหลายสมัย ตั้งแต่การรณรงค์ต่อต้านประเด็นต่างๆ ทั้งทรัพย์สินทางปัญญา การตั้งโรงงานที่ส่งผลเสียต่อชุมชน ฯลฯ ไปจนช่วงก่อนรัฐประหารปี 2549 ที่ดูเหมือนว่านับแต่นั้นเป็นต้นมา ประเด็นการรณรงค์ต่างๆ จะค่อยๆ หายไป เหลือเพียงการขับเคลื่อน สื่อสาร เรื่องประชาธิปไตยที่สะท้อนให้เห็นว่านี่เป็นประเด็นหลักที่ครอบงำความคิด ปิดปากจนพูดไม่ได้ จนต้องแหกปากอย่างเงียบเชียบที่สุดผ่านเสื้อยืดมากขนาดไหน 

 

เสื้อยืดสีดำ
ที่มา: ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน

 

        เสื้อยืด เสื้อที่มีทุกบ้านจึงกลายเป็นเครื่องมือที่ผู้คนเริ่มใช้สื่อสารและแสดงออกถึงข้อความที่พูดตรงไปตรงมาไม่ได้ เสื้อยืดที่ได้รับความนิยมหลังสงครามโลกครั้งที่สอง เครื่องนุ่งห่มราคาถูก ในขณะที่เครื่องแต่งกายหรือเครื่องแบบอื่นๆ พยายามแบ่งจำแนกผู้คนให้แตกต่าง เสื้อยืดเป็นเครื่องแต่งกายไม่กี่ประเภทที่บ่งบอกถึงความเท่าเทียมกันของมนุษย์ ไม่ว่าใครหน้าไหน ชนชั้นใดก็นำมาสวมใส่ได้ 

 

เสื้อยืดสีดำ
ที่มา: https://theplaylist.net/chris-evans-james-dean-cgi-finding-jack-20191107

 

        และเมื่อ เจมส์ ดีน สวมใส่เสื้อยืดสีขาวในภาพยนตร์ Rebel Without a Cause (1955) ก็ยิ่งทำให้เสื้อยืดได้รับความนิยม เป็นสัญลักษณ์แสดงถึงความขบถ ไม่ยอมจำนน ไม่ตามสั่งคมมากขึ้นไปใหญ่ และกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมร่วมสมัยนับแต่นั้นมา

 

เสื้อยืดสีดำ
ที่มา: www.theguardian.com/fashion/2018/mar/08/katharine-hamnett-the-protest-t-shirts-you-see-today-tend-to-be-a-bit-namby-pamby

 

        แต่บทบาทของเสื้อยืดในการเป็นเครื่องมือสื่อสารทางการเมืองดูจะเริ่มขึ้นจริงๆ เมื่อ แคเธอรีน แฮมเนตต์ (Katherine Hamnett) แฟชั่นดีไซเนอร์ชาวอังกฤษ เลือกสวมใส่เสื้อยืดที่เขียนว่า ‘58% Don’t Want Pershing’ ในวันเข้าพบ มาร์กาเร็ต แทตเชอร์ ในช่วงที่ผู้คนออกมาร่วมต่อต้านการใช้ขีปนาวุธจากสหรัฐอเมริกาในสหราชอาณาจักรใน ค.ศ. 1984 จนรูปภาพนั้นกลายเป็นหน้าหนึ่งบนหนังสือพิมพ์แทบทุกฉบับ1

        เสื้อยืดขาวมีเพียงข้อความ ‘58% Don’t Want Pershing’ ที่แฮมเนตต์บอกว่าทำให้เสียงของเธอดังขึ้นโดยไม่ต้องพูดอะไร ไม่ได้เป็นเพียงจุดเริ่มต้นแคมเปญต่อต้านการใช้อาวุธสงคราม หากยังเป็นจุดเริ่มต้นบทบาทของเสื้อยืดในการเป็นเครื่องมือสื่อสาร เป็นสัญลักษณ์ของการขับเคลื่อนร่วมกันของผู้คนจวบจนปัจจุบัน รวมทั้งการประท้วงครั้งล่าสุดในฮ่องกงที่ผ่านมา ที่นอกจากสัญลักษณ์หน้ากากปิดปาก ผ้าก็อซปิดตาแล้ว ผู้ชุมนุมยังเลือกใส่สีดำเป็นสัญลักษณ์ในการออกมารวมตัวกัน

 

เสื้อยืดสีดำ
ที่มา: www.scmp.com/lifestyle/fashion-beauty/article/3033312/china-bans-exports-black-clothing-hong-kong-amid-protests

 

        ในทางจิตวิทยาได้อธิบายไว้ว่า2 สีดำนั้นแสดงถึงพลัง ความสามารถในการควบคุมตนเองมากกว่าจะปล่อยให้ผู้อื่นครอบงำ บางครั้งสีดำอาจถูกใช้เป็นเกราะกำบังความรู้สึกตนเองจากผู้อื่น เพื่อให้ตนเองแข็งแกร่ง ไม่โอนอ่อนในการต่อต้าน ขัดขืน ไม่ยินยอม หากเพราะข้างในสีดำนั้นล้วนอัดแน่นไปด้วยพลังงานความรู้สึก ผู้สวมใส่สีดำจึงเลือกใช้สีดำที่เงียบสนิทที่สุดในการปกปิดว่าพวกเขารู้สึกอย่างไร และให้ผู้คนสนใจเพียงแค่การกระทำแทน

 


อ้างอิง:

 

แบ่งปันเรื่องราวนี้:
เรื่องโดย

พชร สูงเด่น

มนุษย์รูทีน หมกมุ่น วนเวียนกับการอ่าน เขียน เรียนรู้ตลอดชีวิต