ย้อนบรรยากาศของสงกรานต์เมื่อ 90 ปีก่อน สมัยเมื่อคุณตาคุณยายยังเด็ก

Agenda
13 Apr 2020
เรื่องโดย:

ทรรศน หาญเรืองเกียรติ

Highlights

วันสงกรานต์ยุคโพสต์เหมยลี่ (นางเอกในหนังเรื่อง รถไฟฟ้ามาหานะเธอ) ได้แตกแขนงกิจกรรมและเรื่องราวออกไปตามอัธยาศัยของคนเมืองหลายรูปแบบ ทั้งการแบ่งโซนเล่นน้ำกันอย่างชัดเจน จุดเล่นน้ำยอดฮิตตามสถานที่ต่างๆ ที่มีมากขึ้น โดยถนนสีลม ถนนข้าวสาร และเชียงใหม่ ยังคงเป็นสถานีลำดับต้นๆ ที่คนต้องไป บางคนที่มาทำงานในกรุงเทพฯ ก็วางแผนกลับบ้านกันล่วงหน้าตั้งแต่ต้นปี หรือถ้าเป็นช่วงสามสี่ปีหลัง คนไทยบางส่วนก็จะไปอยู่ที่ประเทศญี่ปุ่นหรือต่างประเทศที่ยังหนาวเพื่อหนีร้อนไปพึ่ง (อากาศ) เย็นกันก็มาก

       สงกรานต์ปีนี้ไม่เหมือนปีที่ผ่านมา เพราะเราต้องหยุดการเล่นน้ำเพื่อป้องกันการแพร่กระจายของโรคโควิด-19 และยังคงต้องเก็บตัวอยู่บ้านกันอย่างเคร่งครัด ทำให้แพลนที่หลายคนตั้งใจไว้ทั้งการกลับไปหาพ่อแม่ที่บ้านเกิดหรือเดินทางไปหย่อนใจในต่างประเทศต้องหยุดชะงัก เราจึงชวนคุณมาเปลี่ยนเวลาที่น่าเบื่อนี้ด้วยการย้อนกลับไปดูว่าประเทศไทยในช่วงรัชกาลที่ 6 ถึงรัชกาลที่ 7 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ งานสงกรานต์ในบ้านเรานั้นเขาทำอะไรกันบ้าง ผ่านตอนหนึ่งในหนังสือ เมื่อคุณตาคุณยายยังเด็ก เล่ม 1 ชื่อเรื่องว่า ‘รับเลี้ยงสงกรานต์’

 

Songkran Festival Thailand

 

       ก่อนเข้าถึงสัปดาห์แห่งเทศกาลสงกรานต์ ชาวบ้านในหมู่บ้านจะประชุมกันเป็นการภายในว่าจะมีการจัดงานอะไรขึ้นบ้าง โดยในหนังสือเล่าว่าจะมีการนิมนต์พระสงฆ์จากวัดในละแวกมาเลี้ยงเพลและสวดมนต์ให้ศีลให้พรกันในช่วงบ่าย อาจจะมีการจัดมหรสพกันในตอนกลางคืน โดยชาวบ้านจะช่วยกันทำอาหารทั้งคาวและหวานบ้านละสองอย่างมาร่วมแบ่งปันให้กันและกัน

       ‘แล้วก็มีการประพรมน้ำมนต์กันถ้วนหน้าทุกบ้านและทุกคนเพื่อเป็นสิริมงคลในการขึ้นปีใหม่ มีการให้ทานแจกอาหารคาวหวานแก่ผู้ที่สัญจรไปมา ทั้งที่รู้จักและไม่รู้จักให้อิ่มหมีพีมันทุกคนไม่เลือกหน้า แม้แต่ขอทานหรือหมาแมวก็ตาม’

       ส่วนการเลี้ยงพระนั้นก็จะจัดขึ้นในบ้านที่มีเฉลียงใหญ่ๆ ที่สามารถจุคนจำนวนมากได้ อาจจะเป็นบ้านของกำนันหรือผู้ใหญ่บ้าน แต่หากสถานที่ไม่อำนวย บางพื้นที่ก็จะใช้ลานอเนกประสงค์ ซึ่งในสมัยนั้นคือลานสำหรับใช้นวดข้าวเป็นสถานที่จัดงานเลี้ยงพระ บางที่ก็อาจจะปิดถนนเพื่อจัดงานเหมือนหลายๆ ที่ในยุคปัจจุบัน เช่น ถนนสีลมหรือถนนข้าวสาร โดยชาวบ้านนั้นก็จะมาช่วยงานกันอย่างเต็มใจ สีหน้าเต็มไปด้วยรอยยิ้ม เพราะถือว่าเป็นการทำบุญไปพร้อมๆ กัน ซึ่งบรรยากาศนี้จะพบได้ทั้งในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด

       จากข้อมูลที่พบในภาพจิตรกรรมฝาผนังในวัดเสนาราม จ.พระนครศรีอยุธยา มีภาพวาดที่พูดถึงงานพระราชพิธีสงกรานต์ พระราชพิธีสระสนานใหญ่ไว้ด้วยเช่นกัน โดยบรรยายไว้ว่า

 

Songkran Festival Thailand

 

       ‘พระราชพิธีสงกรานต์ พระราชพิธีสระสนานใหญ่ พระราชพิธีคเชนทรัศวสนาน เป็นภาพเขียนใหม่ เป็นพระราชพิธีเดือน ๔ ติดต่อถึงเดือน ๕ หรือเดือนมีนาคมติดต่อกับเดือนเมษายน คือพิธีรดเจตร หรือรดน้ำเดือน ๕ การรดน้ำพระสงฆ์ในเวลาสงกรานต์และเจริญสิริมงคลแก่ช้าง ซึ่งเป็นราชพาหนะและกำลังแผ่นดิน โดยกำหนดให้ปลูกโรงที่พระสงฆ์สรงน้ำ ในภาพตั้งพิธีขึ้นที่พระบรมมหาราชวัง โดยตั้งขันสาครใบใหญ่ กั้นพระวิสูตร ตรงหน้าขันมีแท่นประทับ มีที่ปล่อยน้ำออกจากขันลงสรง นอกกำแพงพระบรมมหาราชวัง มีภาพขบวนช้างม้า ท้ายขบวนมีภาพคนหาบชะนีและมีร่มกางให้ชะนีด้วย’

       กลับมาที่งานเลี้ยงวันสงกรานต์จากหนังสือ เมื่อคุณตาคุณยายยังเด็ก ได้เล่าถึงบรรยากาศน่ารักๆ ของงานไว้ว่า ในปีหนึ่งนั้นคุณตาของผู้เขียนได้ผ่านไปยังหมู่บ้านแห่งหนึ่ง ที่กำลังมีงานสงกรานต์อยู่พอดี ชาวบ้านนั้นได้ตั้งด่านขึ้นมาและไม่ยอมให้ใครผ่านไปง่ายๆ แต่ไม่ใช่ด่านจับหรือตรวจสอบข้อมูลอะไรอย่างนั้น พวกเขาต่างยกข้าวต้มปลา ลอดช่องน้ำกะทิ แมงลักและข้าวเม่ามาให้เลือกว่าจะกินอะไร และกินเท่าไหร่ก็ได้ โดยมีน้ำกะทิให้ตักอยู่เต็มโอ่งมังกร โดยมีคำพูดของเจ้าบ้านที่จัดงานกล่าวไว้ว่า

 

Songkran Festival Thailand

 

       “มีเลี้ยงกันมาตั้งแต่เช้าแล้ว ตอนเช้ามีข้าวต้มปลา ข้าวต้มหมูและกุ้ง กลางวันมีขนมจีนต่างๆ เย็นก็กำลังจะมีอีก ข้าวกับแกงวุ้นเส้น และหมี่กรอบเลี้ยงอีก อาหารไม่ต้องกลัวหมด ข้าวเหนียวแดง กะละแมก็มี หมดแล้วก็ทำเติมมาใหม่อีก”

       จากนั้นก็ให้พรและนำน้ำมนต์มาพรมให้คุณตาเจ้าของเรื่อง ส่วนเด็กคนอื่นๆ ในละแวกนั้นก็วิ่งเล่นกันสนุกสนาน โดยหลังจากวันนั้นก็จะเป็นประเพณีรดน้ำดำหัวผู้ใหญ่ ช่วงบ่ายๆ คนหนุ่มสาวก็จะออกไปเล่นน้ำประแป้งกันอย่างครื้นเครง

แบ่งปันเรื่องราวนี้:
เรื่องโดย

ทรรศน หาญเรืองเกียรติ

หมาป่าขาวล่ำขนาดสามคนโอบของหมู่บ้านบุญละติน (a day BULLETIN) รักการติดตามคาเมนไรเดอร์ยุคเฮย์เซย์ พอๆ กับการออกเดินทางไปเพื่อหาเรื่องราวสนุกๆ มาเล่าให้กับคนอ่านในทุกสัปดาห์ ,, IG/Twitter : @Matt_Doraemon