‘แอฟริกาไม่ได้แห้งแล้ง ห่างไกล ไร้ชีวิต หรือมีแต่สัตว์ป่า’ เรามาทำความรู้จักแอฟริกากันอีกทีดีไหม

Into Africa
21 Feb 2020
เรื่องโดย:

อาทิตย์ ประสาทกุล

ทวีปแอฟริกากว้างใหญ่ แตกต่าง ห่างไกล และยากเกินกว่าจะจินตนาการ แอฟริกาอาจดูน่ากลัว แต่สำหรับผม กลับชวนให้ชื่นชม ค้นหา และเดินทางเข้าไปย่างกรายสักครั้ง

        ผมรู้จักทวีปแอฟริกาอย่างที่แอฟริกาเป็นครั้งแรกก็เมื่ออายุเข้าวัยเบญจเพส เพราะจะต้องเข้าไปเก็บข้อมูลในหมู่บ้านต่างจังหวัดของเคนยาเป็นเวลาเดือนกว่า แม้ว่าก่อนหน้านั้นจะเคยอ่านเคยได้ยินเรื่องราวเกี่ยวกับแอฟริกามาบ้าง การศึกษาเล่าเรียนและรับฟังอ่านเขียนอาจทำให้เราที่อยู่ฟากนี้มองภาพแอฟริกาผิดเพี้ยนไปจากที่เป็น

        เมื่อราว 15 ปีก่อน ผมเดินทางถึงแผ่นดินของทวีปแอฟริกาด้านตะวันออกเป็นครั้งแรกที่กรุงไนโรบี ประเทศเคนยา หลังจากนั้น อาจโชคดีที่ได้กลับไปใช้ชีวิตและกินอยู่ในแอฟริกาเป็นช่วงๆ ตลอดมา ผมได้กลับไปใช้ชีวิตอย่างคนโสดในเคนยา 3 ปี และต่อมาได้พาครอบครัวรวมทั้งลูกชายไปโตที่โมซัมบิกตั้งแต่เขาอายุ 6 เดือนกว่าจนถึงสี่ขวบ

        แอฟริกาที่เห็นไม่ต่างจากที่คิดสักทีเดียว แต่สำหรับพ่อแม่และคนใกล้ชิดแล้ว ภาพแอฟริกาที่ผมและคนอื่นเห็น โดยส่วนใหญ่มักเป็นคนละภาพกัน การรับรู้ผ่านการบอกต่อๆ กันมา ทำให้เรารู้จักแอฟริกาว่าเป็นกาฬทวีป หรือ Dark continent

        ตลอดเวลาที่ใช้ชีวิตในแอฟริกา แม้การเดินทางไปในที่ต่างๆ อาจทำผมได้เห็นภาพแอฟริกาชัดขึ้น แต่ยังกลับรู้สึกว่า ในชีวิต ผมจะเห็นและเข้าใจแอฟริกาอย่างที่เป็นจริงๆ ได้ไหม คงเหมือนกับเอเชียที่กว้างใหญ่ คงไม่มีใครพอที่จะบอกได้ว่าเอเชียที่แท้จริงเป็นอย่างไร ยิ่งเมื่อได้อยู่ ได้รู้จักแอฟริกา ผมกลับรู้สึกว่า สิ่งที่รับรู้เกี่ยวกับแอฟริกาหรือภาพแอฟริกาในหัวยิ่งมีขนาดเล็กกระจ้อยร่อยเข้าไปทุกที

        คงเป็นอย่างที่นักเขียนฝรั่ง Richard Dowden ในหนังสือของเขาเรื่อง Africa: Altered States, Ordinary Miracles ว่าไว้ในทำนองที่ว่า อาจเป็นเรื่องผิดหากเราจะมองแอฟริกาเป็นภาพเดียว แต่คนส่วนใหญ่มักมองกันเช่นนี้ ทั้งที่ไม่มีที่ไหนในแอฟริกาที่เหมือนกันเลย

 

        สิ่งหนึ่งที่ค้างคาจิตใจผมมาตลอดคือ ผมเคยรู้สึกแปลกใจว่าคนรุ่นผมและรุ่นก่อน กลับไม่เคยรับรู้และรู้สึกถึงแอฟริกาเลย การที่แอฟริกาห่างไกลโดยเฉพาะในความรู้สึกของเรา ทำให้แอฟริกาหายไปจากสารบบของความคิดและการรับรู้ที่เราควรมีต่อโลกและสังคม

        แน่นอน เราอาจรู้จักเอเชียดีเพราะเป็นส่วนหนึ่งและใกล้เคียงที่ที่เราอยู่ เราอาจรู้จักยุโรปและอเมริกาดีเพราะอาจมีอิทธิพลต่อการดำรงอยู่และการใช้ชีวิตของเรามาตั้งแต่นานนม เราอาจรู้สึกใกล้ชิดกับทวีปอเมริกาใต้เพราะพืชพันธุ์ธัญญาหารที่เรากินอยู่ทุกเมื่อเชื่อวัน

        แต่กับแอฟริกาล่ะ เราพอจะรู้อะไรบ้างไหม นอกจากความรู้สึกน่ากลัวที่เราถูกฉายภาพให้เชื่อเช่นนั้น

        หลายคนอาจรู้สึกว่า แอฟริกาคือประเทศหนึ่งในโลก แต่จริงๆ แล้วแอฟริกาคือหนึ่งทวีปที่ประกอบด้วยประเทศต่างๆ มากถึง 54 ประเทศ ประเทศที่มีชื่อคล้ายๆ กับแอฟริกาคือประเทศแอฟริกาใต้ หรือ South Africa ในแอฟริกา แต่ละประเทศมีการเมืองการปกครองที่แตกต่างกัน บางประเทศปกครองด้วยระบอบกษัตริย์ เช่น เลโซโท สวาซิแลนด์ บางประเทศมีประธานาธิบดีเป็นประมุขและมีนายกรัฐมนตรีช่วยบริหารประเทศ และมีบางประเทศ เช่น โซมาเลีย ที่ยังไม่สามารถมีรัฐบาลที่มั่นคงได้

        หลายคนอาจเข้าใจว่า ผู้คนแอฟริกาคือคนป่า อาศัยอยู่ในกระท่อมและใช้ชีวิตกับสัตว์ป่าดั่งเมาคลีน้อย พูดภาษาคนป่าลิ้นกระเดาะพันระรัว แต่ในความจริงแล้ว ประเทศต่างๆ ในแอฟริกา มีเมืองใหญ่น้อยหลายเมือง ในเมืองหลวงและเมืองใหญ่มีตึกสูงระฟ้า

        ผู้คนมีทั้งคนขาวที่อพยพมาจากยุโรปตั้งแต่สมัยยุคอาณานิคม มีทั้งคนแขกที่อพยพมากจากตะวันออกกลางและอินเดียในช่วงต่างๆ กัน คนผิวเหลืองหน้าตาไม่ต่างจากเราทั้งที่มาจากจีน เวียดนาม มาเลเซีย อินโดนีเซีย ก็มีพักอาศัยอยู่ไม่แตกต่างจากเมืองในทวีปอื่นๆ นอกจากนี้ ผู้คนในหลายประเทศอาจพูดภาษาอังกฤษ ภาษาฝรั่งเศส หรือโปรตุเกสได้คล่อง เพราะเป็นภาษาราชการ

        ในประเทศไทยเอง เราอาจเห็นคนผิวดำมาสอนภาษาอังกฤษในโรงเรียนทั้งในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด ผู้คนเหล่านี้มาจากเคนยาบ้าง แอฟริกาใต้บ้าง กานาบ้าง และอีกสารพัดประเทศในแอฟริกาที่เขาพูดภาษาอังกฤษกันเป็นภาษาราชการ

 

        หลายคนอาจเห็นว่า แอฟริกาเป็นทวีปที่เต็มไปด้วยทะเลทรายแห้งแล้งไร้ชีวิต เราอาจเคยได้ยินและได้รับทราบถึงความแห้งแล้งของทะเลทรายซาฮารา ซึ่งอยู่ตอนเหนือของทวีป แต่ก็กินพื้นที่เพียง 1 ใน 3 ของทั้งทวีป แต่ในแอฟริกาก็ยังมีป่าดิบชื้นในคองโก ป่าเมฆภูเขาที่เป็นแหล่งอาศัยของลิงกอริลลาในยูกันดาและรวันดา หรือเขตแห้งแล้งแบบทะเลทรายริมชายฝั่งทะเลในทะเลทรายนามิบ ที่เต็มไปด้วยเหล่าต้นไม้และสรรพสัตว์เป็นจำนวนมากหลายร้อยชนิด

        ต้นไม้ประดับที่ออกดอกสะพรั่งที่เราเห็นในประเทศไทย หลายชนิดมีต้นกำเนิดมาจากทวีปแอฟริกา เช่น ต้นชวนชมดอกชมพูสวย สมุนไพรของไทยหลายชนิดก็มีต้นกำเนิดมาจากแอฟริกา ไม่ว่าจะเป็นต้นพญาไร้ใบที่นำมาทาหูด หรือต้นเพชรสังฆาตที่มีสรรพคุณแก้ท้องอืดท้องเฟ้อและริดสีดวงทวาร ว่ากันว่าอุดมไปด้วยวิตามินซี

        หลายคนอาจคิดว่า แอฟริกาไม่น่าไปเที่ยว แต่ใครหลายคนที่เคยไปเที่ยวแอฟริกาแล้วครั้งหนึ่ง มักบอกว่า หากใครได้ลิ้มลองเที่ยวแอฟริกาแล้วสักครั้งก็จะหวนกลับมาเยี่ยมเยียนอีก ความเจริญทัดเทียมเมืองฝรั่งและวิวทิศทัศน์ภูเขาและทะเลเช่นที่เมืองเคปทาวน์ของแอฟริกาใต้ หรือการส่องชมสัตว์ป่าแบบซาฟารีลุยๆ ในทุ่งหญ้าสะวันนาของแอฟริกาในเคนยาและแทนซาเนีย มักเป็นประสบการณ์ที่ลืมไม่ลง ไม่นับรวมชายฝั่งทั้งด้านมหาสมุทรอินเดียและมหาสมุทรแอตแลนติกอันกว้างไกลและสวยงาม

        เรารู้จักทวีปแอฟริกาดีหรือยัง การทำความรู้จักกับทวีปแอฟริกานั้นอาจไม่ใช่เพียงแต่จะทำให้โลกที่เรามองใหญ่และกว้างไกลขึ้นกว่าเดิมในฐานะมนุษย์คนหนึ่ง ในมิติอื่นๆ ทวีปแอฟริกาคือทวีปแห่งโอกาส เต็มไปด้วยความรู้ใหม่ ลู่ทางทางการค้าและเศรษฐกิจ ที่ที่จะเปิดโลกของเราให้กว้างใหญ่และเต็มใบขึ้นกว่าเดิม 

 

        เรามาทำความรู้จักกับแอฟริกากันดีไหม

แบ่งปันเรื่องราวนี้:
เรื่องโดย

อาทิตย์ ประสาทกุล

นักเขียนประจำคอลัมน์ Into Africa

ภาพโดย

erdy

Illustrator