Solar Eclipse ดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และแสงสว่างที่หายไป

World Wide Words
25 Dec 2019
เรื่องโดย:

ภาคภูมิ โภคทวี

Highlights

วันที่ 26 ธันวาคม 2562 คนไทยจะมีโอกาสได้ชมสุริยุปราคา โดยความน่าสนใจของปรากฏการณ์ครั้งนี้ก็คือเป็นสุริยุปราคาวงแหวน (Annular Solar Eclipse) ซึ่งจะเห็นแสงอาทิตย์บริเวณขอบเท่านั้น แต่ทำไมเราถึงเรียกว่า สุริยุปราคา บทความนี้จะพาไปรู้จักและเข้าใจปรากฏการณ์นี้ให้มากขึ้น

Solstice
ภาพ: Christopher Creveling / Getty Images

สุริยุปราคา และ (Solar) Eclipse

        สุริยุปราคา เกิดจากการสนธิระหว่างคำสันสกฤต 2 คำ คือ सूर्य (สูรฺย) แปลว่าดวงอาทิตย์ และ उपराग (อุปราค) แปลว่าการทำให้มืดหรือมัวหมอง เมื่อรวมกันแล้วจะได้คำใหม่ว่า สุริยุปราคา หมายถึงการทำให้ดวงอาทิตย์มืดลง ตรงกับปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นจริง เพราะดวงจันทร์จะโคจรเข้ามาบดบังแสงอาทิตย์ หรือบางครั้งอาจว่า สุริยคราส ซึ่งคงความหมายเดิมไว้ได้ เพียงแต่คำว่า คราส มาจากภาษาบาลี แปลว่ากิน เปรียบเทียบสภาพของดวงอาทิตย์ที่ถูกดวงจันทร์กิน

        ส่วนภาษาอังกฤษ คำว่า eclipse มาจากภาษากรีก ἔκλειψις (ekleipsis) แปลว่าการละทิ้งหรือการหายไป ซึ่งในที่นี่คือการหายไปของแสงอาทิตย์นั่นเอง หากต้องการระบุเจาะจงเลยว่าปรากฏการณ์นี้เกิดกับดวงอาทิตย์ ก็แค่เพิ่มคำว่า solar หน้า eclipse

177 วันแห่งสุริยุปราคา

        หลายคนคิดว่าสุริยุปราคาเป็นปรากฏการณ์ที่นานทีปีหนกว่าจะเกิดขึ้น แต่จริงๆ แล้วมันเกิดขึ้นบ่อยถึงปีละ 2 ครั้ง แต่เพราะว่าเงาของดวงจันทร์เล็ก ทำให้แนวคราสจำกัดเฉพาะบางพื้นที่เวลากลางวันบนโลกเท่านั้น อย่างในปี 2019 เกิดสุริยุปราค่มากถึง 3 ครั้ง คือ

        6 มกราคม 2019 เกิดสุริยุปราคาบางส่วนที่ประเทศจีน, ไต้หวัน, มองโกเลีย, เกาหลี, ญี่ปุ่น, ทางตะวันออกของรัสเซีย และอะแลสกา

        2 กรกฎาคม 2019 เกิดสุริยุปราคาเต็มดวง แนวเงามืดพาดผ่านมหาสมุทรแปซิฟิกตอนใต้ประเทศชิลีและอาร์เจนตินา ทวีปอเมริกาใต้มองเห็นได้บางส่วน

        และในครั้งนี้ 26 ธันวาคม 2019 โดยแนวคราสวงแหวนผ่านคาบสมุทรอาหรับ, อินเดียตอนใต้, ศรีลังกา, เกาะสุมาตรา, สิงคโปร์ และเกาะบอร์เนียว สามารถมองเห็นบางส่วนได้เกือบทั่วทวีปเอเชีย รวมถึงออสเตรเลียตอนเหนือด้วย

        การเกิดสุริยุปราคาแต่ละครั้งจะห่างกันราว 177 วัน ดังนั้น เราจึงสามารถทำนายการเกิดสุริยุปราคาครั้งต่อไปได้ จากวันที่ 26 ธันวาคม 2019 นับไปอีก 177 วัน จะตรงกับวันที่ 21 มิถุนายน 2020 ซึ่งเป็นสุริยุปราคาวงแหวน แนวคราสพาดผ่านทวีปแอฟริกาและเอเชีย โดยประเทศไทยสามารถมองเห็นได้บางส่วน

ทำไมสุริยุปราคาในครั้งนี้จึงเป็นแบบวงแหวน

        ขนาดของดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ที่ปรากฏบนท้องฟ้ามีความใกล้เคียงกันมาก ที่เป็นเช่นนี้เพราะขนาดเชิงมุมของดวงอาทิตย์อยู่ระหว่าง 31-32 ลิปดา ขณะที่ดวงจันทร์อยู่ที่ 29-34 ลิปดา ทำให้มีโอกาสที่สุริยุปราคาเกิดได้ทั้งตอนที่ดวงจันทร์ใหญ่กว่าจนบังหมดเต็มดวง และเล็กกว่าดวงอาทิตย์จนบังไม่หมด กลายเป็นวงแหวน ในครั้งนี้ ขนาดเชิงมุมของดวงอาทิตย์อยู่ที่ 32.5 ลิปดา ส่วนดวงจันทร์อยู่ที่ 31.1 ลิปดา ดวงจันทร์มีขนาดเล็กกว่าดวงอาทิตย์ จึงเกิดเป็นสุริยุปราคาวงแหวน

 

Solar Eclipse
ภาพ: Joseph Okpako / Getty Images

ห้ามดูสุริยุปราคาด้วยตาเปล่าเด็ดขาด

        แม้ว่าสุริยุปราคาจะเป็นปรากฏการณ์ที่ดวงจันทร์บดบังแสงดวงอาทิตย์ และในครั้งนี้ประเทศไทยยังมองเห็นได้บางส่วน โดยที่เชียงใหม่ คราสกิน 44%, ที่กรุงเทพฯ คราสกิน 57%, ที่สงขลา คราสกิน 77% แต่อย่างไรก็ตาม แสงอาทิตย์ส่วนที่เหลือก็ยังมีความเข้มมากพอที่จะทำอันตรายต่อดวงตาได้ จึงไม่ควรดูปรากฏการณ์สุริยุปราคาด้วยตาเปล่า

        วิธีชมสุริยุปราคาอย่างปลอดภัย ถ้าหากต้องการดูดวงอาทิตย์ตรงๆ ให้ใช้แว่นสุริยะ หรือ Solar Viewer หรือหน้ากากเชื่อมเหล็กที่มีแผ่นกรองแสงความเข้มสูงเพียงพอที่จะป้องกันอันตรายจากรังสีของดวงอาทิตย์ และไม่ควรใช้แว่นกันแดดหรือแผ่นฟิล์มถ่ายรูปดูสุริยุปราคา เพราะไม่สามารถกรองรังสีที่เป็นอันตรายต่อดวงตา อาจทำให้ตาบอดได้

        ส่วนวิธีชมสุริยุปราคาทางอ้อมคือไม่ดูที่พระอาทิตย์โดยตรง แต่อาศัยแสงและเงาที่สะท้อนลงบนวัตถุต่างๆ แทน เช่น มองผ่านฉากรับภาพที่ติดหลังกล้องโทรทรรศน์, กล้องรูเข็ม หรือดูผ่านรูของตะแกรง เราจะเห็นดวงอาทิตย์ที่เว้าแหว่งเป็นเงาบนฉากหรือพื้น รวมถึงหากเรามองที่เงาที่แสงส่องผ่านใบไม้ จะพบว่าลักษณะเงาก็จะเป็นเสี้ยวตามส่วนที่ถูกกินด้วย

        เช่นเดียวกับการถ่ายรูปสุริยุปราคา เซ็นเซอร์รับแสงของกล้องก็เหมือนดวงตามนุษย์ หากรับแสงมากเกินไปจะทำให้กล้องเสียหายได้ ดังนั้นหากจะถ่ายรูป ควรถ่ายผ่านกล้องโทรทรรศน์ที่ติดแผ่นกรองแสงเพื่อภาพสุริยุปราคาโดยเฉพาะ

 

        สุดท้ายนี้ผู้เขียนขอกล่าว Merry Christmas และขอให้ทุกท่านเปิดกล่องของขวัญได้สิ่งที่ชอบในวัน Boxing day (26 ธันวาคม) หากใครเป็นแฟนบอลก็ขอให้ทีมโปรดได้ชัยชนะ สุดท้ายนี้ขอให้ชมสุริยุปราคาอย่างสนุกและปลอดภัยกันนะครับ

 


แหล่งข้อมูล:

แบ่งปันเรื่องราวนี้:
เรื่องโดย

ภาคภูมิ โภคทวี

แอดมินเพจ HikaLuces และเพจ ว่าด้วยเรื่องของภาษา ผู้สนใจความรู้รอบตัวทั้งประวัติศาสตร์ ภูมิศาสตร์ ภาษาศาสตร์ ไปจนถึงเรื่องเกม การ์ตูน และไอดอล เวลาว่างชอบเล่นเกม Overwatch

ภาพโดย

ฐิติชญา อนันต์ศิริภัณฑ์

หญิงสาว multi art skill ที่รับทำทุกอย่าง! จริงจังมากกับการคุมโทน ชอบใช้ชีวิตเหงาๆ อยู่ในโลกอินเทอร์เน็ต อุทิศชีวิตตอนกลางคืนให้การติ่งบังทัน อยากเลี้ยงน้องหมา