Booksberry ร้านหนังสือสำหรับเด็กและเยาวชน กับเส้นทางโลกของนักอ่าน และทางรอดของร้านหนังสืออิสระ

Space and Time
26 Aug 2020
เรื่องโดย:

ศรัญญา อ่าวสมบัติกุล

Highlights

การอ่านคือประตูบานแรกสู่จินตนาการและการตั้งคำถาม ประตูบานนี้จึงสำคัญสำหรับเด็กปฐมวัยเป็นอย่างมาก นอกจากพ่อแม่แล้ว ต้องมีใครสักคนที่ช่วยค้นหาประตูบานและกุญแจไขดอกนั้น หนึ่งในคนเหล่านั้นก็คือ ‘มิ้น’ – โสภณา เตริยาภิรมย์ คุณแม่ลูกสามแห่ง Booksberry ร้านหนังสือสำหรับเด็กและเยาวชน ที่รวมทั้งคาเฟ่ สนามเด็กเล่น ที่พักอาศัยอยู่ภายใต้บ้านสีชาเย็นหลังนี้ 

 

Booksberry

การสื่อสารของหนังสือภาพ

        เสียงกล่อมลูกนอนเบาๆ ดังมาจากมุมหนึ่งของห้องหนังสือ เด็กชายตัวน้อยในวงแขนของผู้เป็นแม่ค่อยๆ เคลิ้มหลับ เสียงนุ่มๆ ที่น่าฟังของมิ้น กำลังอธิบายให้ลูกฟังว่า แม่ต้องทำงาน ด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย จังหวะพูดของมิ้นเนิบช้าราวกับว่ากำลังเล่านิทานให้ลูกฟัง ไม่ช้าลูกชายคนเล็กก็หลับสนิท เธออุ้มลูกไปนอน แล้วจึงย้อนกลับมานั่งพูดคุยกับเรา

        มิ้นเล่าให้ฟังว่า เมื่อ 10 ปีที่แล้ว เธอตัดสินใจเปิดร้านหนังสือออนไลน์ ด้วยเหตุผลเดียวคือ เธอชอบอ่านหนังสือภาพภาษาอังกฤษให้ลูกฟัง และคัดเลือกหนังสือดีๆ จากต่างประเทศให้ตัวเองได้อ่าน 

        “สมัยนั้นผู้คนยังไม่ค่อยได้อ่านหนังสือภาษาอังกฤษอย่างทุกวันนี้ อาจเป็นเพราะการเข้าถึงที่ยาก หากมีก็จะเฉพาะกลุ่มพ่อแม่ที่เป็นบ้านสองภาษา ซึ่งสมัยก่อนพวกเขาสื่อสารกันผ่านคล้ายแชตรูม ไว้แลกเปลี่ยนความรู้กันและกัน รวมทั้งมีพื้นที่สำหรับซื้อขายหนังสือภาษาอังกฤษมือสอง เพื่อนของเราจึงเชียร์ว่าให้ลองขายหนังสือที่เรามีดู อย่างน้อยเพื่อแบ่งปันหนังสือภาพดีๆ กับพ่อแม่คนอื่นๆ เราจึงลองทำและศึกษาแหล่งซื้อหนังสือภาษาอังกฤษดีๆ จากต่างประเทศ ซึ่งเป็นหนังสือมือหนึ่งที่ค้างสต็อก บางเล่มไม่ได้พิมพ์ซ้ำแล้ว ทำให้มีราคาที่ถูกลง คล้ายๆ กับหนังสือในงาน Big Bad Wolf   

 

Booksberry

 

        “เราทำไปได้สักพักก็พบว่า หนังสือใหม่ดีๆ เรารอให้ลดราคาไม่ได้ เพราะเราอ่านหนังสือมาเยอะจนรู้แล้วว่า หากรอต่อไป บางเล่มก็ไม่ได้พิมพ์ซ้ำ หรือกว่าจะพิมพ์ซ้ำ ลูกก็คงโตเกินไปแล้ว เพราะหนังสือภาพจะเหมาะกับเด็กช่วงวัยไม่เกิน 8 ขวบ เด็กเล็กๆ จะเข้าใจได้ง่าย สามารถจินตนาการ ออกเสียงตาม และเกิดกระบวนการเรียนรู้ต่างๆ ผ่านเสียงของพ่อแม่ โดยเฉพาะแม่ คนที่ใกล้ชิดกับลูกมากที่สุดทั้งทางด้านร่างกาย จิตใจ เสียง หรือแม้กระทั่งกลิ่น เด็กๆ จะคุ้นเคยกับเสียงของแม่มากกว่า และส่วนใหญ่เด็กจะชอบนั่งตักแม่ เพื่อให้แม่เล่านิทานให้ฟังมากกว่าพ่อ” 

        การสื่อสารระหว่างแม่กับลูก เป็นดีเทลที่ละเอียดอ่อน น้ำเสียงของแม่ที่มีจังหวะจะโคน นิทานที่เล่าบางครั้งก็แต่งขึ้นมาใหม่ เพื่อให้ลูกตื่นตาตื่นใจไปกับหนังสือเล่มเก่าแต่เรื่องใหม่ได้ทุกวัน มิ้นบอกว่า ต่อให้เป็นภาษาอังกฤษ แม่บางคนอาจจะอ่านไม่คล่อง แต่แม่สามารถเล่าผ่านภาพวาดได้ สิ่งนี้ต่างหากที่ลูกต้องการ ส่วนภาษาอังกฤษก็ค่อยเป็นค่อยไป อย่างน้อยก็เพื่อเปิดโอกาสให้ลูกได้หัดคิด หรือจินตนาการตาม”

 

Booksberry

 

        ด้วยความสงสัยว่า จึงถามว่า สมัยก่อนหนังสือภาพสำหรับเราคือเรื่องและภาพ เช่น นิทานอีสปกับคำลงท้ายที่เขียนว่า เรื่องนี้สอนให้รู้ว่า… แต่ปัจจุบันหนังสือภาพไม่ได้ทำหน้าที่แค่นั้น บางเล่มไม่ได้ปูทางความคิด แต่เปิดทางให้ความคิด เพื่อให้เด็กๆ พบกับคำตอบของตัวเองมากกว่า เรื่องนี้ในฐานะแม่และผู้คัดสรรหนังสือมาอย่างยาวนาน เธอคิดเห็นอย่างไร

        มิ้นตอบว่า น่าจะเป็นรูปแบบของหนังสือภาพที่เปลี่ยนไปมากกว่าการสื่อสารที่เปลี่ยนแปลง แต่ก่อนหนังสือภาพจะวนเวียนอยู่แต่กับการไปโรงเรียน สอนนับเลข สอนการมีน้ำใจ แต่เดี๋ยวนี้หนังสือภาพมีลูกเล่นมากมาย ทั้งป๊อปอัพ เลื่อนซ้ายขวา หมุนได้ หรือแม้กระทั่งเป็นหนังสือภาพเรืองแสงอ่านตอนกลางคืน แล้วใช้ไฟฉายส่องเพื่อตามหาสัตว์ที่ซ่อนอยู่ในป่า เรื่องนี้ไม่ได้สอนแค่เชิงความคิดหรือจินตนาการ แต่ยังให้ความรู้เกี่ยวกับสัตว์ป่าที่สนุกสนาน สิ่งใหม่ๆ เล่านี้เกิดขึ้นเพื่อดึงดูดความสนใจของเด็กๆ 

 

Booksberry

 

        “เราเองก็พยายามคัดเลือกหนังสือที่มีวิธีการนำเสนอใหม่ๆ เข้ามาให้ผู้ปกครองเลือกเสมอ จนวันหนึ่งมีผู้ปกครองมาปรึกษาเรื่องการอ่านภาษาอังกฤษของลูกที่ช้ากว่าปกติ เด็กบางคนไม่ชอบหนังสือ เพราะอ่านไม่คล่อง เราจึงทำการบ้าน จนไปเจอกับนักวิชาการและลิสต์หนังสือของเด็กกลุ่มที่เรียกว่า High-Low Books ซึ่งมาจาก High Interest Level, Low Readability Level สมมติเด็กป. 4-ป.5 สนใจที่จะอ่านหนังสือ แต่มีความสามารถในการอ่านเทียบเท่าเด็ก ป.1-ป.2 นั่นหมายถึง เด็กมีปัญหาด้านการอ่านที่ช้ากว่าเด็กปกติ หนังสือในลิสต์ที่เราอ้างอิงมาจากนักวิชาการนั้น เด็กๆ กลุ่มนี้ก็จะอ่านได้ และเมื่ออ่านได้ ก็จะรู้สึกอยากอ่านไปเรื่อยๆ จนอ่านได้คล่องด้วยตัวเขาเอง ยิ่งอ่านเยอะยิ่งคล่อง 

        “เมื่อเราแนะนำไป วันหนึ่งผู้ปกครองก็มาบอกเราว่า จากที่อ่านไม่คล่อง ลูกเขาสามารถอ่านวรรณเยาวชนภาษาอังกฤษได้คล่องแล้ว เราเองก็ภูมิใจ มีความสุข และเชื่อว่ามาถูกทาง จนทุกวันนี้ เรามีหนังสือสำหรับเยาวชนและผู้ใหญ่ก็สามารถอ่านได้ที่น่าสนใจหลายต่อหลายเล่ม ไม่ว่าจะเป็น นิทานล้านบรรทัด เล่ม 1-3 ผลงานเขียนของ ประภาส ชลศรานนท์ หนังสือรวมเรื่องสั้นที่จะทำให้คุณลืมภาพนิทานอีสปแบบเดิมๆ ไปโดยสิ้นเชิง

        “หรือหนังสือแปลจากสิงคโปร์ที่มีชื่อว่า ดิ อาร์ต ออฟชาร์ลี ชาน ฮอค ชาย (The Art of Charlie Chan Hock Chye) เป็นนิยายภาพที่วาดโดยนักเขียนการ์ตูนชื่อ ซอนนี หลิว (Sonny Liew) ที่มีกลิ่นอายการเมืองผ่านบทบันทึกประวัติศาสตร์ของสิงคโปร์ เล่าเรื่องโดยสามัญชนอย่างนายชาร์ลี ซึ่งเป็นตัวหลักของเรื่องได้อย่างน่ารักและสนุกสนาน” 

        คงจะดีไม่น้อย หากบ้านเรามีนิยายภาพดีๆ เชิงทัศนะ รวมทั้งประวัติศาสตร์ชาติบ้านเมือง ให้เด็กๆ รวมทั้งผู้ใหญ่ได้อ่านแทนตำราในชั้นเรียนสมัยประถมที่มีแต่ตัวหนังสือ 

จากออนไลน์สเปซไปยังพื้นที่ออฟไลน์

         จากหนังสือดี สู่ร้านหนังสือดีๆ ที่พอมีรายได้ มิ้นเปิดเผยให้เราฟังว่า รายได้ 90% ของร้านยังคงเกิดจากช้อปออนไลน์ อีกเพียง 10% คือผลพลอยได้จากการเปิดหน้าร้านที่เพิ่งมีคาเฟ่ได้ไม่กี่เดือน เธอเล่าว่า ที่ตัดสินใจเปิดหน้าร้านด้วยการเช่าบ้านหลังนี้ เพื่อเปิดโอกาสให้นักอ่านได้มาเจอกับคนคัดเลือกหนังสือ เกิดเป็นพื้นที่ออฟไลน์ ที่พร้อมออนไลน์ทุกวันจันทร์ถึงอาทิตย์ โดยมีสนามเด็กเล่น และเพื่อนเล่นอย่างลูกชายคนเล็ก (หากไม่หลับเสียก่อน) ชวนเด็กๆ เล่น เพื่อรอผู้ปกครองเลือกหนังสือ มีมุมให้นั่งอ่านหนังสือเพื่อหาเล่มโปรด และมีอาหารว่าง พร้อมชาผลไม้ให้เลือก เพื่อรองท้องหากไม่ได้แวะกินมื้อเช้าก่อนเข้ามาที่ร้าน 

 

Booksberry

 

        “เหตุผลที่มีคาเฟ่คือน้องสาวอยากทำ และผู้ปกครองที่เข้ามาซื้อหนังสือบางคนอยู่หลายชั่วโมงจนหิว หากมีอาหารให้เด็กและผู้ใหญ่กินได้ อย่างเกี๊ยวหมู คลับแซนด์วิช ก็คงทำให้กระเพาะน้อยๆ มีความสุขมากยิ่งขึ้น” 

ทางรอดของร้านหนังสืออิสระ

        เราจะได้ยินข่าวการปิดตัวของร้านหนังสือ สำนักพิมพ์ และธุรกิจโรงพิมพ์ต่างๆ มาตลอด 4-5 ปีที่ผ่านมา เราจึงถามถึงวิธีเตรียมรับมือกับเรื่องดังกล่าว เธอยิ้ม แล้วบอกเราว่า เชื่อหรือไม่ว่า นิทานเด็ก หนังสือภาพสำหรับเด็กและเยาวชน วรรณกรรมเยาวชน หนังสือประเภทนี้ไม่เคยพบกับคำว่าขาลง มีแต่ขาขึ้น หากบริหารจัดการได้ดี และทางร้านก็มีวิธีคัดสรรที่ตอบโจทย์ความต้องการของเด็กและผู้ปกครองที่เป็นคนเลือกหนังสือให้ลูกในแต่ละวัยได้

        “ตอนยังไม่มีหน้าร้าน เราทำงานอยู่คนเดียว ขายหนังสือผ่านออนไลน์ ในขณะที่สื่อสิ่งพิมพ์ประเภทอื่นๆ เข้าสู่ช่วงขาลง หรือได้รับผลกระทบ แต่ไม่มีผลต่อธุรกิจไซซ์เล็กของเรา อาจเพราะไม่ต้องลงทุนสูง และมีช่วงเวลาศึกษาหนังสือเฉพาะทางให้มากขึ้น ทำให้เราสามารถคัดเลือกหนังสือให้กับคนอื่นได้หลากหลายมากขึ้น อีกอย่าง หากมีสำนักพิมพ์ซื้อลิขสิทธิ์หนังสือดีๆ จากต่างประเทศมาแปล หรือมีคนนำเสนอในรูปแบบใหม่ๆ ให้มากขึ้น เราคิดว่าธุรกิจนี้ก็จะเติบโตได้มากกว่านี้อีกด้วยซ้ำ”

 

Booksberry

 

        “ส่วนทางรอดของร้านหนังสือ เรามองว่า การทำร้านหนังสือให้แตกต่าง ยิ่งเป็นร้านหนังสือเฉพาะกลุ่ม ก็จะช่วยทำให้กลุ่มผู้อ่านกระจายตัวไปตามร้านหนังสืออิสระที่มีความแตกต่างกัน โดยไม่ต้องไปแค่ร้านใดร้านหนึ่ง ผู้อ่านอาจจะรู้สึกเหมือนการไปร้านหนังสือต่างๆ เหมือนการท่องเที่ยวไปในโลกใบใหม่ที่แต่ละร้านนำเสนอไม่เหมือนกัน”

 

Booksberry

 

        การท่องเที่ยวที่มิ้นกล่าวนั้น ทุกคนสามารถร่วมสัมผัสได้ผ่านโครงการน่ารักๆ ที่เรียกว่า book passport เล่มเล็กปกสีแดง ซึ่งทางกระทรวงวัฒนธรรม จับมือกับมูลนิธิวิชาหนังสือ ชวนนักอ่านตัวจริงมาต่อลมหายใจให้ร้านหนังสืออิสระ พร้อมสร้างวัฒนธรรมร้านหนังสือให้กลับมาเฟื่องฟูในไทยอีกครั้ง 

        “มิ้นยินดีเป็นอย่างยิ่ง หากพาสปอร์ตเล่มแรกของคุณจะประทับตราบุ๊คส์เบอรี่ เราหวังว่าคุณจะเดินทางท่องโลกหนังสือไปกับร้านหนังสือกว่า 40 แห่งที่ร่วมโครงการจนครบ พบกับคลังความรู้ ความสุข ที่จะทำให้โลกของการอ่านของคุณสนุกมากขึ้น แถมยังมีรางวัลใหญ่ให้ลุ้นได้ทุกเดือน ในขณะที่โลกของคนทำร้านหนังสืออิสระก็จะยังคงอยู่ต่อไปได้อีกยาวนาน”

 


Booksberry
ตั้งอยู่ที่ 30/4 ซอยสันทัด ไม่ไกลจากสถานีรถไฟสามเสน เปิดทุกวันจันทร์-ศุกร์ ตั้งแต่เวลา 10.00-18.00 น. วันเสาร์ 07.00-18.00 น. และวันอาทิตย์ 07.00-12.00 น.

แบ่งปันเรื่องราวนี้:
เรื่องโดย

ศรัญญา อ่าวสมบัติกุล

กองบรรณาธิการ นิตยสาร a day BULLETIN ปัจจุบันดำรงตำแหน่งคุณแม่ half time เลี้ยงลูกชายวัยเบบี๋ครึ่งหนึ่ง อีกครึ่งหนึ่ง (ของชีวิต) ต้องปั่นต้นฉบับส่งให้คุณอ่านกันรัวๆ

ภาพโดย

ธนดิษ ศรียานงค์

ช่างภาพที่ชอบการเดินทาง แต่จำทางไม่ค่อยได้ นิ่งเป็นหลับ ขยับเป็นหลง